Gravelbiken: rust vinden op onverharde paden

Tom: Waarom zijn we in ons dagelijks leven zo geobsedeerd door snelheid, terwijl de echte rust vaak juist ligt in het vertragen op hobbelige zijweggetjes? Vandaag praat ik over gravelbiken met Sjoerd. Welkom.

Tom: Sjoerd is vierenveertig jaar en was jarenlang een fanatieke wielrenner die alleen maar naar zijn gemiddelde snelheid op zijn fietscomputer keek. Tot hij de racefiets inruilde voor een gravelbike en ontdekte dat het onverharde pad hem veel meer bracht dan alleen fysieke conditie. Sjoerd, ontzettend leuk dat je er bent.

Sjoerd: Ja, dank je wel, Tom. Leuk om hier te zijn.

Tom: Laten we meteen bij dat kantelpunt beginnen. Je zat op die racefiets, je fietste keihard door de polder. Wat ging er op een gegeven moment mis?

Sjoerd: Nou... mis is een groot woord, maar het voelde op een gegeven moment niet meer als ontspanning. Ik was eigenlijk alleen maar bezig met presteren. Ik moest sneller dan de vorige keer, mijn hartslag moest in een bepaalde zone blijven, en ik ergerde me groen en geel aan andere fietsers op het fietspad. Je kent het wel, die drukke zondagochtenden in Nederland. Het fietspad is eigenlijk gewoon een soort snelweg geworden voor snelle jongens op racefietsen. En op een dag dacht ik: waar ben ik in vredesnaam mee bezig? Ik kom doodmoe en gestrest thuis van een ritje dat me juist rust had moeten geven.

Tom: Hm. Dus de prestatiedrang van je werk nam je eigenlijk mee de fiets op.

Sjoerd: Exact. Ik werk in de IT, de hele dag deadlines, schermen, cijfers. En op de fiets deed ik precies hetzelfde, maar dan met kilometers en wattage. Tot een vriend van me zei: "Sjoerd, je moet eens op een gravelbike stappen." Dat is een fiets met bredere banden met profiel, waarmee je zo de bossen in kunt, over zandwegen en schelpenpaden. En dat veranderde echt alles voor me.

Tom: Want wat gebeurde er toen je die eerste keer het onverharde pad opging?

Sjoerd: Het klinkt misschien een beetje zweverig, maar er viel meteen een soort rust over me heen. Op het moment dat je het asfalt verlaat en het knisperen van het grind onder je banden hoort... ja, dan móét je wel vertragen. Je kunt simpelweg niet zo hard rijden als op glad asfalt. Je moet sturen, je moet opletten waar de kuilen zitten, waar de boomwortels liggen. Je bent heel erg in het hier en nu. Mijn hoofd was binnen tien minuten helemaal leeg. Geen ruimte meer voor piekeren over die moeilijke klant of die deadline. Alleen de weg en ik.

Tom: Dus het dwingt je eigenlijk tot een actieve vorm van mindfulness, als ik het zo mag noemen.

Sjoerd: Ja, zo voelt het wel. Je bent zó gefocust op de ondergrond dat er geen ruimte is voor andere ruis. En wat ik zo mooi vind aan gravelbiken in Nederland, is dat je op plekken komt waar je anders nooit zou komen. We denken altijd dat ons land helemaal volgebouwd en geasfalteerd is, maar er zijn nog zo ontzettend veel verborgen zandwegen en bosranden. Soms waan ik me echt in het buitenland, terwijl ik gewoon twintig kilometer van mijn eigen huis ben.

Tom: Dat verbaast me wel een beetje. Want ja, we horen vaak dat de natuur in Nederland zo versnipperd is. Vind je echt nog die rust en ruimte?

Sjoerd: Absoluut. Je moet natuurlijk wel weten waar je moet zoeken, maar er is een enorme gemeenschap van gravelbiken die routes deelt. En het leuke is: je deelt die paden niet met hordes andere wielrenners. Je komt eens een wandelaar tegen, of een ree als je vroeg bent. Maar de sfeer is heel anders. Als wielrenner word je vaak met de nek aangekeken door wandelaars, omdat we de naam hebben dat we asociaal hard voorbijrijden. Op de gravelbike rem ik altijd netjes af, ik maak een praatje. Het tempo ligt lager, de agressie is weg.

Tom: Heb je het idee dat die behoefte aan vertraging en het opzoeken van de natuur iets is van deze tijd? Dat meer mensen die druk voelen?

Sjoerd: Ja, honderd procent. Ik zie het om me heen. Veel van mijn vrienden zitten tegen een burn-out aan of hebben er een gehad. We staan de hele dag 'aan'. Onze telefoons trillen constant. Als je dan op de fiets stapt en je telefoon in je achterzak stopt, en je rijdt een paar uur door de modder... dat doet iets met je mentale veerkracht. Je bent weer even verbonden met de elementen. Als het regent, word je nat. Als er wind staat, moet je harder trappen. Die eenvoud is zo ontzettend helend.

Tom: [laughs] Ja, de eenvoud van het afzien eigenlijk. Maar is het fysiek niet juist heel zwaar? Want op onverharde wegen rijden kost toch veel meer energie dan over glad asfalt glijden?

Sjoerd: [laughs] Nou, dat klopt wel ja! Fysiek is het loodzwaar. Je hele lichaam is aan het werk om die fiets in balans te houden. Na een rit van tachtig kilometer gravelen ben ik echt gesloopt. Maar het is een heel andere vermoeidheid. Het is een gezonde, fysieke voldaanheid. Niet die mentale uitputting die je voelt na een dag achter je bureau. Ik slaap daarna als een blok.

Tom: Dus je zoekt de grens wel op, maar op een constructieve manier. Is dat het verschil?

Sjoerd: Ja, denk het wel. De focus ligt niet op de prestatie ten opzichte van anderen, maar op de ervaring zelf. Ik hoef aan niemand te bewijzen hoe snel ik was. Als ik een mooi bankje in het bos zie, stop ik tegenwoordig om een banaan te eten en naar de vogels te luisteren. Dat had ik op de racefiets echt nooit gedaan, want dat kostte kostbare minuten op mijn gemiddelde snelheid. Nu geniet ik juist van die pauzes.

Tom: Mooi hoe zo'n kleine verandering van materiaal eigenlijk je hele mindset kan verschuiven. Als je nu terugkijkt naar de Sjoerd van vijf jaar geleden, die gestrest op die racefiets zat... wat zou je hem willen zeggen?

Sjoerd: Ik zou zeggen: "Sjoerd, jongen, doe die computer eens uit. Kijk om je heen. De wereld is veel groter en mooier dan dat smalle fietspad. Durf eens van de gebaande paden af te wijken. Letterlijk en figuurlijk." Want dat heeft het me echt gebracht. Niet alleen op de fiets, maar ook in mijn werk ben ik flexibeler geworden. Als er nu iets tegenzit, denk ik: oké, dit is gewoon een hobbelig zandpad. Even terugschakelen, rustig blijven trappen, en we komen er wel doorheen.

Tom: Prachtig hoe je die metafoor doortrekt naar je dagelijkse leven. We lopen langzaam tegen het einde van ons gesprek aan. Wat is nou de belangrijkste les of tip die je onze luisteraars zou willen meegeven, of ze nou gaan fietsen of iets heel anders gaan doen?

Sjoerd: Mijn belangrijkste tip is: zoek de vertraging op in een activiteit die je dwingt om je aandacht erbij te houden. Of dat nou gravelbiken is, of pottenbakken, of wandelen in het donker. Doe iets waarbij je je telefoon thuis kunt laten en waarbij de prestatie er helemaal niet toe doet. Laat de controle even los en laat je verrassen door wat er gebeurt als je het tempo verlaagt. Je zult merken dat je juist daardoor weer oplaadt.

Tom: Dank je wel voor dit ontzettend inspirerende en nuchtere gesprek, Sjoerd. Het geeft mij in ieder geval veel stof tot nadenken de volgende keer dat ik op de fiets stap.

Sjoerd: Heel graag gedaan, Tom. En veel plezier op de onverharde wegen!

Tom: En voor de luisteraars thuis: alles nog eens rustig nalezen? Het hele transcript van deze aflevering vind je gratis op talkdutch punt nl. Tot de volgende keer!