De kunst van het Sinterklaasgedicht

Femke: Waarom schrijven we in Nederland elk jaar miljoenen gedichten waarin we onze eigen familieleden een beetje belachelijk maken? Welkom bij TalkDutch. Vandaag praat ik over een heel bijzondere traditie: het Sinterklaasgedicht.

Femke: Vandaag te gast is Johan. Hij is vierenvijftig jaar en binnen zijn familie is hij de absolute koning van het Sinterklaasgedicht. Elk jaar schrijft hij er wel tien. Welkom, Johan!

Johan: Dank je wel, Femke. Leuk om hier te zijn.

Femke: Johan, laten we meteen met de deur in huis vallen. Waarom doen we dit eigenlijk? Het kost superveel tijd en stress, en toch doet bijna iedereen mee.

Johan: [laughs] Ja, dat klopt! Het is een soort gezonde stress, denk ik. Het Sinterklaasgedicht is uniek. Het is de enige dag in het jaar dat je heel direct, maar met een grapje, de waarheid tegen iemand kunt zeggen. Je kunt je broer plagen omdat hij altijd te laat komt, of je moeder plagen met haar mislukte baksels. En het mooie is: iedereen lacht erom.

Femke: Ja, precies! Het haalt de spanning er een beetje af. Maar hoe begin je daaraan? Want veel mensen vinden het heel moeilijk. Ze zitten uren voor een leeg papier met de handen in het haar.

Johan: Dat hoor ik heel vaak, ja. Mijn geheim is: begin niet met het rijm, maar met de persoon. Ik pak een kladblaadje en schrijf drie dingen op over die persoon van het afgelopen jaar. Is er iets grappigs gebeurd? Heeft diegene een vreemde hobby? Of juist een heel grote wens? Pas daarna ga ik nadenken over de vorm.

Femke: Oké, dus eerst de inhoud, dan pas het rijm. En wat voor rijmschema gebruik je dan meestal? Gewoon A-A-B-B?

Johan: Ja, het bekende 'Sinterklaas zat te denken, wat hij jou dit jaar zou schenken'. Dat is de klassieker. Het is simpel en het werkt altijd. Maar het wordt pas echt leuk als je dat een beetje doorbreekt. Soms schrijf ik een gedicht in de ik-vorm, alsof het cadeau zelf praat. Of ik schrijf heel overdreven plechtig, alsof de Sint een heel serieuze toespraak houdt. Dat contrast is vaak heel grappig.

Femke: [laughs] Wat ontzettend leuk! En hoe reageert jouw familie daarop? Zijn ze weleens echt boos geworden om een gedicht?

Johan: Nee, boos gelukkig nooit. Maar wel geraakt. Een paar jaar geleden schreef ik een gedicht voor mijn dochter. Ze had een heel zwaar jaar gehad op school, met veel stress voor haar examens. Ik schreef over hoe trots ik op haar was, hoe hard ze had gewerkt en hoe ze altijd bleef lachen. Ze moest huilen toen ze het voorlas. De hele kamer was even stil. Dat is ook de kracht van zo'n gedicht. Het is niet alleen maar plagen, het is ook een moment van echte aandacht voor elkaar.

Femke: Wat mooi, Johan. Dat laat echt zien dat het meer is dan alleen een stukje papier bij een cadeautje. Het is echt een moment van verbinding.

Johan: Precies. In ons drukke leven rennen we vaak maar door. We sturen snel een appje of we bellen even kort. Maar voor een gedicht moet je echt gaan zitten. Je moet nadenken over de ander. Wat heeft diegene meegemaakt? Waar houdt hij van? Dat is eigenlijk het grootste cadeau.

Femke: Ja, dat ben ik helemaal met je eens. Maar toch, als ik naar mezelf kijk... ik begin er altijd pas op het allerlaatste moment aan. Vaak op vier december in de avond, met veel koffie erbij. Heb je een tip voor de mensen die ook zo'n last-minute schrijver zijn?

Johan: [laughs] Geloof me, je bent echt niet de enige! Mijn beste tip is: maak het jezelf niet te moeilijk. Het hoeft geen literatuur te zijn. Als het ritme niet helemaal klopt, is dat juist grappig als iemand het hardop voorleest. En gebruik een online rijmwoordenboek als je echt vastloopt. Er is geen schande in een beetje hulp van internet!

Femke: Gelukkig maar! Dat stelt me gerust. Heb je dit jaar al veel gedichten geschreven?

Johan: Ik ben al stiekem begonnen, ja. De ideeën schrijf ik het hele jaar door op in mijn telefoon. Als mijn vrouw iets geks doet, typ ik dat snel even in mijn notities. Dus ik heb al een mooie lijst voor deze december.

Femke: Wat slim! Dus eigenlijk ben je het hele jaar door een beetje de familie-detective.

Johan: Ja, zo kun je het wel noemen! Maar wel met heel veel liefde.

Femke: Johan, tot slot. Wat wil je onze luisteraars meegeven voor hun volgende Sinterklaasgedicht?

Johan: Wees niet bang om persoonlijk te worden. Een gedicht dat een beetje schuurt of juist heel warm is, blijft je veel langer bij dan een duur cadeau. Durf te schrijven met je hart.

Femke: Wat een prachtige afsluiting. Heel erg bedankt voor dit inspirerende gesprek, Johan. Ik krijg er bijna zelf zin in. En lieve luisteraars, bedankt voor het luisteren naar deze aflevering van TalkDutch. Wil je de tekst van dit gesprek rustig nalezen? Het transcript staat gratis op talkdutch punt nl. Tot de volgende keer!