In de schoolbanken: Jasper over ambachtelijk meubelmaken

Eva: Waarom verruilen steeds meer mensen na een lange werkdag achter hun scherm de muis voor een werkbank vol houtkrullen en scherp gereedschap? En wat brengt het ons om op latere leeftijd weer helemaal als beginner in de schoolbanken te kruipen?

Eva: Welkom bij TalkDutch, de podcast waarin we luisteren naar verhalen uit het echte leven. Ik ben Eva. Vandaag praat ik met de 43-jarige Jasper. Hij werkt overdag als digitaal ontwerper, maar zit al ruim een jaar elke dinsdagavond in de werkplaats voor een ambachtelijke avondopleiding meubelmaken. Jasper, ontzettend fijn dat je er bent.

Jasper: Dank je wel, Eva. Heel leuk om hier te gast te zijn.

Eva: Jasper, als digitaal ontwerper maak je dagelijks prachtige dingen op je scherm. En toch koos je ervoor om na je werkuren niet op de bank te ploffen, maar urenlang te schaven en te zagen. Waarom wilde je per se weer een echte vakopleiding gaan doen?

Jasper: Tja, nou... hoe zal ik dat zeggen? Mijn werk achter de computer is heel abstract. Ik ontwerp interfaces, schuif met knoppen en kleurvlakken en druk aan het einde van de dag op 'opslaan'. Maar aan het eind van de week heb ik gevoelsmatig eigenlijk niks tastbaars in mijn handen. Een paar jaar geleden begon dat echt te schuren. Ik verlangde naar iets wat fysiek is, wat blijft bestaan als de stroom uitvalt of als het scherm op zwart gaat.

Eva: Hm, een verlangen naar materie en echt ambacht.

Jasper: Ja, precies zo. En ik dacht in het begin heel naïef: ik koop een setje beitels in de bouwmarkt en ik kijk wel wat filmpjes op internet. Maar al snel merkte ik dat je een echt ambacht simpelweg niet leert vanaf een schermpje. Je hebt begeleiding nodig. Iemand die op je vingers kijkt en zegt: "Je houdt die schaaf verkeerd vast, daarom hapt hij in het hout." Dus besloot ik me in te schrijven voor een deeltijdopleiding aan het Hout- en Meubileringscollege.

Eva: En hoe was die allereerste lesavond? Viel dat tegen of was je meteen verkocht?

Jasper: [laughs] Nou, de eerste les was eerlijk gezegd best wel een herstel van mijn ego. Ik dacht natuurlijk dat we vrij snel een leuk salontafeltje of een kastje gingen ontwerpen. Maar de docent legde simpelweg één ruw stuk eikenhout en een handzaag voor mijn neus. De eerste opdracht van de avond was: zaag een kaarsrechte lijn van dertig centimeter. Zonder geleider, puur op het oog en het gevoel.

Eva: En laat me raden: dat ging niet in één keer goed?

Jasper: [laughs] Totaal niet! Mijn eerste zaagsnee zag eruit als een kronkelend slangenpad. Dat was echt even slikken. Als digitaal ontwerper ben ik gewend dat ik op 'Ctrl+Z' kan drukken zodra ik een fout maak. Dan maak je het ongedaan. Maar in hout bestaat er geen 'ongedaan maken'. Als je te veel materiaal weghaalt, is het weg. En dat dwingt je tot een heel andere instelling.

Eva: Dat herken ik heel erg. In ons dagelijks leven moet alles snel, efficiënt en liefst meteen vlekkeloos. Maar bij zo'n opleiding werkt dat dus precies andersom.

Jasper: Absoluut. Het eerste halfjaar leer je vooral geduld opbrengen. En luisteren naar het materiaal. Hout 'werkt', zoals meubelmakers dat noemen. Het reageert op luchtvochtigheid, op temperatuur, en het heeft een specifieke draad. Als je tegen de draad in schaaft, trek je de houtvezels kapot. Je kunt de natuur jouw wil niet opleggen; je moet leren meebewegen. En eerlijk gezegd bleek dat voor mij een enorm rustgevende les te zijn.

Eva: Wat bijzonder. Je leert dus niet alleen technische vaardigheden, maar eigenlijk ook een heel andere manier van omgaan met controle en rust. Hoe combineer je die avondstudie eigenlijk met je gezinsleven en een drukke werkweek?

Jasper: Ja, dat is natuurlijk wel passen en meten. Het is elke dinsdagavond drie uur intensief les in de werkplaats, en in het weekend ben ik vaak ook wel een dagdeel in het schuurtje bezig met opdrachten. In het begin keek mijn vrouw daar wel een beetje bedenkelijk bij. "Ga je nu alweer zagen?", zei ze dan. Maar ze zag al snel wat het met mijn gemoedstoestand deed. Als ik op dinsdagnacht thuiskom, ben ik fysiek moe en ruik ik naar zaagsel, maar mijn hoofd is helemaal leeg. Na een dag vol vergaderingen, deadlines en e-mails is twee uur geconcentreerd een houtverbinding uitbeitelen de beste mentale ontspanning die er bestaat.

Eva: Een zwaluwstaartverbinding bijvoorbeeld? Kun je voor de leken onder ons kort uitleggen wat dat precies is?

Jasper: [smiles] Een zwaluwstaartverbinding is een klassieke houtverbinding waarbij twee houten delen in elkaar grijpen zoals je vingers als je je handen ineenslaat. Het is een van de sterkste en mooiste verbindingen in de meubelmakerij, maar het vraagt uiterste precisie. Als je een fractie van een millimeter naast je potloodlijn zaagt, past het hoekje niet of splijt het hout als je het voorzichtig in elkaar tikt. Je moet dus volkomen aanwezig zijn. Op dat moment bestaat er even helemaal niks anders dan die beitel, dat stuk hout en de lijn. Geen werkmails, geen nieuwsberichten, geen to-do-lijstjes.

Eva: Het klinkt bijna als een vorm van actieve meditatie, maar dan met spieren en vakmanschap. En hoe is de dynamiek in zo'n avondklas? Zitten daar allemaal soortgenoten van jouw leeftijd?

Jasper: Dat vind ik misschien nog wel het leukste van de hele opleiding. De klas is ontzettend divers. Er zit een chirurg bij, een leraar Duits, een jongen van tweeëntwintig die bij de gemeente werkt, en een gepensioneerde accountant. Allemaal mensen die je in het dagelijks leven niet zo snel op één plek bij elkaar zou zien. Maar zodra we die werkplaats binnenstappen en onze stofschorten aantrekken, valt al die maatschappelijke status helemaal weg. We zijn allemaal weer studenten die staan te stoeien met hetzelfde stuk hout. We helpen elkaar, we lachen als een hoekje mislukt, en er is heel veel respect voor ieders vorderingen.

Eva: Wat mooi om te horen hoe zo'n gedeelde passie mensen verbindt. Heb je inmiddels al een meubelstuk afgemaakt waar je echt heel trots op bent?

Jasper: Jazeker! Mijn eindopdracht van het eerste jaar was een salontafeltje van massief Amerikaans walnotenhout. Geheel met de hand gemaakt, zonder een enkele schroef of spijker, puur opgebouwd met ambachtelijke pen-en-gatverbindingen. Het tafeltje staat nu bij ons midden in de woonkamer. En eerlijk: elke keer als ik op de bank zit en mijn kop thee op dat tafeltje zet, voel ik even aan dat gladgeschuurde hout. Dan voel ik een trots die ik bij mijn digitale werk eigenlijk nooit op die manier heb ervaren.

Eva: Prachtig. Als je nu terugkijkt op je besluit om op je drieënveertigste weer een opleiding te starten... wat heeft het je opgeleverd op de langere termijn?

Jasper: Het heeft me laten inzien dat leren niet stopt zodra je je eerste diploma op zak hebt. Als volwassene raak je ongemerkt snel gewend aan je eigen comfortzone. Je weet hoe je werk moet doen, je kent de klappen van de zweep. Maar jezelf bewust weer in de positie van de leergierige beginner plaatsen, kwetsbaar durven zijn en vallen en opstaan... dat geeft ontzettend veel levendigheid en energie. Je leert weer kijken met een frisse blik, en dat merk ik zelfs in mijn gewone baan.

Eva: Wat een waardevolle inzichten, Jasper. Tot slot: wat zou je de luisteraars willen meegeven die twijfelen om een nieuwe cursus, vaardigheid of opleiding op te pakken?

Jasper: Wacht niet op het 'ideale moment', want dat bestaat simpelweg niet. En wees vooral niet bang om in het begin een prutser te zijn. Het is juist bevrijdend om ergens op nul te beginnen en te ontdekken dat je met aandacht en oefening steeds een stukje verder komt. Dus schrijf je gewoon in, of het nu meubelmaken, een vreemde taal of iets muzieks is. Het maakt je wereld echt zoveel rijker.

Eva: Dank je wel voor dit warme en inspirerende gesprek, Jasper. En heel veel succes met het vervolg van je opleiding!

Jasper: Dank je wel, Eva. Met heel veel plezier gedaan!

Eva: Wat een mooi gesprek. Het herinnert me er weer aan hoe verfrissend het kan zijn om uit je vertrouwde patronen te stappen en iets nieuws met je handen te leren. Het hele transcript van deze aflevering vind je gratis op talkdutch punt nl.