De ziel van de schoen

Ruben: Kijk eens naar je eigen schoenen. Wat vertellen die over jou? Waar hebben ze gelopen, en zijn ze het waard om te repareren als ze kapotgaan?

Ruben: Welkom bij TalkDutch. Ik ben Ruben. Vandaag praat ik met Albert, die al dertig jaar schoenmaker is. Hij ziet elke dag tientallen schoenen en kent de verhalen erachter. Welkom, Albert.

Albert: Dank je wel, Ruben. Leuk om hier te zijn.

Ruben: Albert, we leven in een tijd waarin we heel makkelijk nieuwe spullen kopen. Als een schoen kapot is, gooien veel mensen hem weg. Waarom kies jij er nog steeds voor om ze te repareren?

Albert: Ja, dat klopt. We leven echt in een wegwerpmaatschappij. Maar voor mij heeft een schoen een ziel. Als je een paar schoenen koopt en er veel op loopt, gaan ze helemaal naar je voet staan. Ze worden uniek. Een nieuwe schoen zit nooit meteen lekker. Een gerepareerde schoen wel, die is al van jou. Bovendien is het zonde van het mooie materiaal, zoals echt leer.

Ruben: Klopt. Leer kan heel lang meegaan als je het goed verzorgt. Maar hoe ziet jouw dag er eigenlijk uit? Mensen denken vaak dat een schoenmaker alleen maar achter een machine zit te schuren.

Albert: [laughs] Dat is inderdaad een groot deel van het werk! Maar het begint altijd met kijken. Als een klant binnenkomt, bekijk ik de schoen zorgvuldig. Waar is hij versleten? Is het alleen de hak, of moet de hele zool worden vervangen? En hoe is de schoen gemaakt? Want er is een groot verschil tussen een goedkope, gelijmde schoen en een duurder, handgemaakt paar met stiksels.

Ruben: Ja, je moet de constructie begrijpen. En hoe ruikt het eigenlijk in jouw werkplaats? Ik stel me altijd een heel specifieke geur voor bij een schoenmaker.

Albert: [laughs] Nou, dat klopt helemaal! Het is een mix van leer, sterke lijm en poetsmiddel. Sommige mensen vinden die lijmgeur vreselijk, maar voor mij is het de geur van thuis. Ik ruik het zelf al niet eens meer, totdat mijn vrouw 's avonds zegt dat ik weer naar de winkel ruik. Maar die geur hoort bij het ambacht. Het is de geur van hard werken en iets nieuws maken van iets ouds.

Ruben: En welke gereedschappen gebruik je het meest? Zijn dat nog dezelfde als toen je dertig jaar geleden begon?

Albert: Sommige wel, ja. Mijn favoriete mes om leer te snijden is al heel oud en vlijmscherp. Dat moet je echt met de hand doen, daar kan geen machine tegenop. Maar we hebben natuurlijk ook grote schuurmachines en persmachines om de zolen goed vast te drukken. Het is een mooie combinatie van heel ouderwets handwerk en moderne hulpmiddelen.

Ruben: En kun je alles repareren? Of moet je ook wel eens 'nee' verkopen aan een klant?

Albert: Helaas moet ik de laatste jaren vaker 'nee' zeggen. Dat vind ik echt jammer. Veel moderne schoenen, vooral goedkope sneakers, zijn gemaakt van plastic en kunststof. Die zijn aan elkaar gelijmd met machines in een fabriek. Als die zool eenmaal loslaat of scheurt, kan ik er bijna niets meer mee. De lijm pakt niet op dat goedkope plastic, of het materiaal smelt als ik het probeer te verwarmen. Dat is pijnlijk om te vertellen aan een klant die erg gehecht is aan zijn schoenen.

Ruben: Ja, dat begrijp ik. Dan moet je ze echt teleurstellen. Maar bij klassieke leren schoenen is dat anders, toch?

Albert: Absoluut. Een goede leren schoen is als een puzzel die je uit elkaar kunt halen en weer in elkaar kunt zetten. Ik kan de oude zool er helemaal afhalen, de kurken laag daaronder vernieuwen en er een prachtige nieuwe leren of rubberen zool onder naaien. Dan kan die schoen zo weer vijf of tien jaar mee. Dat geeft echt voldoening. Dan voel ik me een kunstenaar.

Ruben: Je doet dit werk al heel lang. Heb je het vak erg zien veranderen in de loop der jaren?

Albert: Zeker. Vroeger kwamen mensen heel trouw elke winter hun laarzen brengen voor een nieuwe hak of een poetsbeurt. Nu zien we dat jongere mensen ons pas vinden als ze echt iets bijzonders hebben, zoals trouwschoenen, of dure wandelschoenen die ze willen redden. Maar de laatste tijd zie ik gelukkig ook weer een verandering. Jonge mensen zijn bewuster bezig met het milieu. Ze kopen vintage schoenen en brengen die naar mij om ze op te knappen. Dat vind ik prachtig om te zien.

Ruben: Dat is inderdaad een mooie trend. Duurzaamheid is belangrijker geworden. Kom je ook wel eens bijzondere verhalen tegen? Mensen die heel emotioneel zijn over een paar schoenen?

Albert: Oh, heel vaak. Pas geleden kwam er een jonge man binnen met een paar heel oude, versleten bruine herenschoenen. Ze zagen er echt niet meer uit. Het leer was droog en er zaten gaten in de zool. Ik wilde bijna zeggen dat het niet meer kon. Maar toen vertelde hij dat de schoenen van zijn opa waren geweest. Zijn opa was kortgeleden overleden, en de kleinzoon wilde heel graag op precies die schoenen trouwen.

Ruben: Wauw, wat bijzonder. Wat heb je toen gedaan?

Albert: [sighs] Nou, ik heb die uitdaging aangenomen. Ik heb de schoenen dagenlang in speciale olie gezet om het leer weer zacht en soepel te maken. Daarna heb ik de hele zool vervangen en het leer heel voorzichtig gepoetst tot het weer glom. Toen hij ze kwam ophalen, moest hij huilen van geluk. Dat deed mij ook wel wat, hoor. Op dat moment ben je niet zover een schoenmaker, je herstelt een mooie herinnering.

Ruben: Prachtig, Albert. Dat laat echt zien hoe waardevol jouw werk is. Het is meer dan alleen leer en lijm.

Albert: Precies. Het is echt contact met mensen en liefde voor het materiaal.

Ruben: We gaan afronden, Albert. Wat wil je onze luisteraars meegeven als ze de volgende keer naar hun schoenen kijken?

Albert: Investeer in kwaliteit. Koop liever één paar goede, leren schoenen die je kunt laten repareren, dan drie paar goedkope schoenen die na een seizoen in de vuilnisbak belanden. Het is beter voor je voeten, beter voor je portemonnee op de lange termijn, en veel beter voor de wereld. En poets ze af en toe eens, dat vinden ze fijn! [laughs]

Ruben: Een heel mooi advies. Dank je wel voor dit fijne gesprek, Albert.

Albert: Graag gedaan, Ruben.

Ruben: En voor de luisteraars: wil je meelezen tijdens het luisteren? Het transcript van deze aflevering staat gratis op talkdutch punt nl. Tot de volgende keer!