De stilte van de Waddenzee

Daan: Stel je voor: je loopt op de zeebodem, op een plek die een paar uur geleden nog metersdiep onder water stond. Niets om je heen behalve slib, watergeulen en een oneindige horizon. Welkom bij TalkDutch. Vandaag praat ik met Menno, tweeënvijftig jaar en al ruim vijftien jaar wadloopgids in het noorden van ons land. Menno, welkom.

Menno: Dank je wel, Daan. Leuk om hier te zijn.

Daan: Menno, wadlopen is voor veel Nederlanders een begrip, maar wat doet die plek nu echt met je? Als jij daar staat, midden op die enorme vlakte... wat ervaar je dan?

Menno: [sighs] Rust. Een heel diepe, fysieke rust. Het klinkt tegenstrijdig, want je bent zwaar aan het werk. Je zakt soms tot je knieën in de modder en de wind trekt aan je jas. Maar je hoofd wordt helemaal leeg. Al die dagelijkse ruis, de mailtjes die nog moeten, de hectiek van de stad... dat spoelt met het getij weg. Er is alleen de wind, het slik en de groep die je leidt.

Daan: Ja, het getij. Dat is natuurlijk de motor achter het wadlopen. Je bent volledig afhankelijk van de natuur. Hoe plan je zo'n tocht eigenlijk?

Menno: De natuur bepaalt alles. Eb en vloed wisselen elkaar elke zes uur af. Wij vertrekken voor laagwater, zodat we optimaal gebruikmaken van de drooggevallen platen. Als gids moet je de getijdentabellen dromen, maar ook de wind kunnen lezen. Een stevige noordwesterwind houdt het water soms tegen; dan blijft er te veel water staan en gaat de tocht simpelweg niet door. Veiligheid is alles.

Daan: Hm, dat vraagt dus om veel flexibiliteit. Geen dag is hetzelfde.

Menno: Zeker niet. Geen enkele tocht is hetzelfde. De geulen verplaatsen zich, de bodem verandert, en het licht is altijd anders. De ene dag weerspiegelt de zon in het slik, de andere dag lopen we in dichte mist. Dan wordt de wereld heel klein en mysterieus. Dat is prachtig, maar je moet wel scherp blijven. Zonder kompas ben je dan nergens.

Daan: Dat kan me best spannend lijken. Worden mensen weleens angstig door die enorme leegte?

Menno: Paniek zie ik zelden, maar onbehagen wel. Vooral in het begin, op de kwelder vlak bij de dijk. Dat is een zwaar stuk slik waar je diep wegzakt. Het kost kracht om je voeten op te tillen, en mensen worden weleens bang dat ze vast komen te zitten. Maar zodra we het hardere zand bereiken, keert de rust terug.

Daan: Is er eigenlijk een techniek voor, of is het gewoon pure spierkracht?

Menno: [laughs] Techniek helpt! Als je je voet recht omhoog trekt, zuigt de modder zich vast. De truc is om je voet te kantelen, zodat er lucht onder komt. En blijf vooral in beweging op de zachte stukken. Het is eigenlijk een soort dans met de bodem. En ja, nat en vies word je sowieso.

Daan: [laughs] Nee, inderdaad. Maar die fysieke inspanning doet dus ook iets mentaals met de mensen die je meeneemt?

Menno: Heel sterk. In het begin praten mensen nog veel over hun werk of hun telefoon. Maar na een uur wordt het stil. De gesprekken verstommen en iedereen komt in zijn eigen ritme. Je hoort alleen nog het soppen van de schoenen en de wulpen in de verte. Mensen komen in een soort meditatieve staat. Ik vroeg een groep drukke ondernemers eens om tien minuten in stilte te lopen. Achteraf zeiden ze dat ze in jaren niet zo'n diepe rust hadden gevoeld.

Daan: Wat bijzonder. Het waddengebied is natuurlijk ook een uniek ecosysteem, het staat zelfs op de Werelderfgoedlijst. Wat voor dieren kom je zoal tegen?

Menno: Het wad is van levensbelang voor miljoenen trekvogels die hier foerageren, dus voedsel zoeken. Je ziet er duizenden kluutjes en strandlopers. En natuurlijk zeehonden. Die liggen vaak op de zandplaten te rusten bij laagwater. Soms zwemmen ze heel nieuwsgierig met ons mee in de geulen. Dan zie je ineens zo'n kopje boven water komen met grote, donkere ogen. Dat blijft magisch.

Daan: Dat geloof ik meteen. Maar die natuur staat ook onder druk. Door klimaatverandering stijgt de zeespiegel. Maak jij je zorgen over de toekomst van het wad?

Menno: Ja, dat houdt me bezig. Als de zeespiegel stijgt, vallen de platen korter droog. Dat betekent minder tijd voor vogels om te eten en minder rustplekken voor zeehonden. Het is een kwetsbaar evenwicht. Als gidsen proberen we mensen bewust te maken van die kwetsbaarheid. We nemen altijd ons eigen afval mee terug en rapen plastic op het wad direct op. Respect voor de natuur is hier de basis.

Daan: Een belangrijk signaal. Menno, we naderen alweer het einde van ons gesprek. Wat zou jij onze luisteraars willen meegeven?

Menno: Trek een paar oude gympen aan, laat je telefoon thuis, en ga het een keer ervaren. Niet om een prestatie neer te zetten, maar om te voelen hoe klein we eigenlijk zijn in dat gigantische landschap. Het relativeert alles waar we ons dagelijks zo druk om maken.

Daan: Een prachtig en relativerend advies. Ontzettend bedankt voor je komst en je mooie verhalen, Menno.

Menno: Graag gedaan, Daan. Het was een plezier.

Daan: En voor de luisteraars: wil je deze aflevering nog eens rustig nalezen? Het volledige transcript staat gratis op talkdutch punt nl. Tot de volgende keer!