Gezelligheid in een pan

Femke: Waarom worden we in Nederland zo ontzettend gelukkig van een bord warm eten dat we helemaal fijn hebben geprakt? Is de traditionele stamppot saaie winterkost, of is het juist hét ultieme comfortfood?

Femke: Welkom bij TalkDutch. Ik ben Femke, en vandaag praat ik met Merel. Merel is negenendertig, woont in Utrecht, en zij is echt helemaal gek op stamppot. Maar dan niet de saaie variant die je vroeger misschien moest eten. Merel, superleuk dat je er bent!

Merel: Ja, dank je wel, Femke! Echt heel leuk om hier te zijn en over mijn grote passie te praten. [laughs]

Femke: Want ja, stamppot... Als ik daaraan denk, denk ik aan koude, donkere winterdagen, een kuiltje voor de jus en heel veel aardappels. Waar komt die grote liefde bij jou vandaan?

Merel: Nou... eigenlijk is het begonnen toen ik studeerde. Ik had toen heel weinig geld, zoals de meeste studenten. Aardappels en een zak boerenkool of uien en wortels waren goedkoop en makkelijk te krijgen. Maar ja, elke week dezelfde zware stamppot met een vette rookworst... dat gaat op een gegeven moment ook vervelen. Dus toen ben ik een beetje gaan experimenteren met kruiden en andere ingrediënten. En ik ontdekte toen dat stamppot eigenlijk een soort leeg schilderij is. Je kunt er echt alle kanten mee op!

Femke: Een leeg schilderij, wat een mooie vergelijking voor een berg aardappels! Maar hoe maak je van zo'n zware, traditionele hap dan iets moderns of lichts?

Merel: Nou, het geheim zit hem vooral in de combinaties en de structuur. Mensen denken vaak dat je alleen heel traditionele wintergroenten kunt gebruiken die je helemaal gaar kookt. Maar je kunt ook heel goed een stamppot maken met zoete aardappel, feta en rucola. Of wat dacht je van een stamppot met rauwe andijvie, maar dan met zongedroogde tomaatjes, een beetje citroen en wat walnoten in plaats van die zware, vette spekjes? Dan is het ineens heel fris en modern. Het hoeft niet zwaar te zijn om vullend en lekker te zijn.

Femke: Hm, dat klinkt eigenlijk heel erg lekker. En inderdaad een stuk lichter. Maar is het dan nog wel echte stamppot? Want voor veel Nederlanders is die traditie juist zo belangrijk. Die willen gewoon hun boerenkool met worst.

Merel: [laughs] Ja, dat klopt! Sommige mensen in mijn omgeving vonden het in het begin echt een soort heiligschennis. Mijn vader bijvoorbeeld. Die is van de oude stempel en die zei meteen: "Merel, stamppot hoort met spek en een diep kuiltje jus. Geen modern gedoe met olijfolie of noten." Maar toen hij een keer bij mij kwam eten en mijn stamppot met pompoen, geitenkaas en salie proefde, was hij helemaal om. Hij vond het heerlijk! Het gaat erom dat je de basis respecteert: je kookt aardappels en groenten, en je stampt het met de hand door elkaar. Hoe je het daarna op smaak brengt, dat is aan jou.

Femke: Ja, precies. En dat stampen zelf, hè... Is dat niet stiekem ook heel therapeutisch? Na een drukke werkdag even lekker al je frustratie eruit stampen op die aardappels?

Merel: Absoluut! Dat is echt het allerbeste deel van het koken. Ik gebruik ook nooit een machine, echt alleen zo'n ouderwetse, metalen handstamper. Dat is een heel belangrijke regel: gebruik nooit, maar dan ook nooit een staafmixer of een blender voor je aardappels!

Femke: Oh? Waarom niet? Wat gebeurt er dan?

Merel: Nou... [laughs] dat heb ik dus één keer geprobeerd toen ik heel snel klaar wilde zijn. Dat was echt een groot drama. Als je aardappels mixt met een machine, gaat het zetmeel kapot. Het resultaat is geen lekkere, luchtige stamppot, maar een soort dikke, plakkerige behanglijm. Het was echt niet te eten! Dus sindsdien zeg ik altijd: stampen doe je met de hand en met een beetje liefde. En ja, het helpt inderdaad enorm om even te ontspannen na een drukke dag. Het heeft iets heel rustgevends.

Femke: Wat grappig, behanglijm... dat wil je inderdaad niet op je bord! En je bent ook een stamppot-club begonnen in je eigen buurt in Utrecht, toch? Hoe is dat idee ontstaan?

Merel: Ja, klopt! Dat begon een paar jaar geleden in de herfst. Ik merkte dat veel mensen in mijn straat, en dan vooral de oudere buren, vaak alleen aten. En stamppot is bij uitstek een gerecht dat je in een grote pan maakt. Het is bijna onmogelijk om stamppot voor één persoon te maken, dat is gewoon niet praktisch en ook niet gezellig. Dus toen dacht ik: waarom nodig ik niet een paar buren uit om samen te eten? Ik maakte een enorme pan met mijn favoriete stamppot met zoete aardappel en spinazie.

Femke: Wat een ontzettend mooi en warm initiatief! En hoe reageerden de buren de eerste keer? Was het niet een beetje spannend?

Merel: Nou, in het begin waren ze inderdaad een beetje verlegen. Mensen moesten echt even een drempel over. Maar zodra die grote, dampende pan op tafel stond, veranderde de sfeer helemaal. Eten deelt uit, hè. Samen uit één grote pan opscheppen, dat doet echt iets met mensen. We zaten daar uiteindelijk met studenten, jonge gezinnen en oudere buren aan één lange tafel te praten. Nu doen we het elke eerste zondag van de maand, van oktober tot maart. Iedereen neemt wat mee, of helpt met schillen en stampen. Het heeft onze buurt echt veel hechter gemaakt.

Femke: Wat prachtig om te horen. Het is dus veel meer dan alleen een maaltijd. Het brengt mensen echt bij elkaar en zorgt voor verbinding in de wijk.

Merel: Ja, echt wel. Stamppot is gewoon gezelligheid in een pan. Het is comfortfood. Het hoeft niet perfect te zijn, het hoeft er niet chic uit te zien op je bord. Het is gewoon warm, eerlijk en lekker. En iedereen lust het wel, op zijn eigen manier.

Femke: Merel, we moeten helaas alweer afronden, de tijd vliegt echt voorbij als je over lekker eten praat! Als afsluiter: wat wil je onze luisteraars meegeven die vanavond misschien in de keuken staan?

Merel: Durf te experimenteren! Gooi die stamper niet achter in de kast. Koop eens een andere groente, voeg wat lekkere kruiden of een beetje kaas toe en maak er je eigen feestje van. En als het kan, nodig eens een buurman of buurvrouw uit om mee te eten. Dat maakt het nóg lekkerder.

Femke: Wat een heerlijke en warme tip om mee af te sluiten. Heel erg bedankt voor je komst en je mooie verhalen, Merel.

Merel: Graag gedaan, Femke! Het was me een waar genoegen.

Femke: En voor de luisteraars thuis: wil je deze gezellige aflevering nog eens rustig nalezen? Het transcript staat helemaal gratis voor je klaar op talkdutch punt nl. Tot de volgende keer!